Làm việc trong ngành dịch thuật đã trở thành một xu hướng lựa chọn nghề nghiệp, với ước tính hiện có 300.000 biên dịch viên trong nghề hiện nay. Cùng điểm qua 7 cột mốc quan trọng trong lịch sử ngành dịch thuật đã giúp ngành này phát triển như hiện nay.
Sự xuất hiện của hệ thống chữ viết
Trước kia, kể chuyện bằng miệng là cách duy nhất để truyền đạt kiến thức từ thế hệ này sang thế hệ khác. Tuy nhiên, khả năng nhận thức, truyền đạt và ghi nhớ các chi tiết của não người hạn chế tính chính xác và đầy đủ của thông tin truyền đạt giao tiếp bằng lời nói.
Sự xuất hiện của hệ thống chữ viết cho phép thông tin được duy trì theo cách ổn định hơn, đánh dấu cột mốc quan trọng đầu tiên trong ngành dịch thuật. Theo thời gian, hoạt động tiếp nhận thông tin bằng văn bản ở một ngôn ngữ và chuyển đổi nó thành một ngôn ngữ viết khác được gọi là dịch thuật.
Bản dịch quan trọng đầu tiên
Bản dịch Kinh Thánh, đặc biệt là Bản Septuagint, được xem là một trong những cột mốc quan trọng đầu tiên trong lịch sử dịch thuật. Vào thế kỷ thứ 3 trước Công nguyên, nhu cầu dịch Cựu Ước từ tiếng Do Thái sang tiếng Hy Lạp nảy sinh khi cộng đồng người Do Thái định cư tại Alexandria (Ai Cập) không còn sử dụng tiếng Do Thái phổ biến.
Đây là một trong những bản dịch tôn giáo đầu tiên có quy mô lớn, tạo tiền đề cho việc dịch thuật các văn bản kinh thánh trong các thế kỷ sau. Septuagint góp phần làm phong phú ngôn ngữ Hy Lạp, giới thiệu nhiều khái niệm và thuật ngữ tôn giáo từ Do Thái giáo.
Sự phát triển của hệ thống chữ viết và các công cụ viết
Sau sự ra đời của “Bản Septuagint”, các công cụ viết tiến bộ đáng kể. Vào năm 1799, việc phát hiện ra Rosetta Stone, văn bản song ngữ đầu tiên được khắc bằng tay của Ai Cập cổ đại vào năm 196 TCN đã làm rúng động ngành dịch thuật. Do được bảo quản gần như hoàn hảo, hiện vật này đã giúp các học giả hiện đại có thể tìm ra và diễn giải chữ tượng hình Ai Cập cổ đại.
Từ điển cũng ra đời cùng với sự ra đời của các hệ thống chữ viết. Những cuốn sách tổng hợp thông tin về các từ trong nhiều ngôn ngữ khác nhau vô cùng có giá trị đối với các học giả ngôn ngữ và biên dịch viên.
Nghiên cứu học thuật về ngành biên dịch
Trong lịch sử ngành dịch thuật, khi ngành biên dịch mới bắt đầu hình thành, các học giả không chắc chắn nên đưa ngành biên dịch vào chương trình giảng dạy như thế nào. Cuối cùng, từ những năm 1950 đến những năm 1970, lĩnh vực nghiên cứu biên dịch đã xuất hiện và phát triển mạnh mẽ với vai trò là một ngành học độc lập. Theo thời gian, “biên dịch” trở thành định nghĩa để chỉ lĩnh vực và nghề nghiệp của các nhà ngôn ngữ học làm việc cho các công ty dịch thuật toàn cầu.
Sao chép và truyền dữ liệu
Sự ra đời của máy in vào thế kỷ thứ mười lăm đã giúp lượng lớn độc giả đã tiếp cận được thông tin thông qua sự sản xuất hàng loạt của sách và giấy. Cùng với đó, việc dịch nội dung sang các ngôn ngữ khác đã làm tăng lượng thông tin mà độc giả trên toàn thế giới có thể tiếp cận.
Vào những năm 1970, sự phát triển của công nghệ với các máy tính có phần mềm xử lý văn bản và máy fax đã thay đổi lịch sử của ngành dịch thuật. Mọi người có thể sao chép và phân phối tài liệu cho đối tượng độc giả toàn thế giới một cách nhanh chóng. Không chỉ vậy, sự ra đời của internet cũng khiến cho giao tiếp trở nên dễ dàng và nhanh chóng hơn bao giờ hết. Cho tới hiện tại, công nghệ vẫn đống một vai trò quan trọng đối với việc chia sẻ dữ liệu và thông tin cũng như hỗ trợ dịch thuật.
Kiểm soát chất lượng dịch thuật (QC)
Cùng với sự phát triển của ngành dịch thuật, trình độ của biên dịch viên và tiêu chuẩn cấp phép cho công ty cũng tăng theo. Các công ty phải tuân theo các quy trình đánh giá nghiêm ngặt. Biên dịch viên đủ tiêu chuẩn phải có bằng biên dịch và được chứng nhận bởi các tổ chức quốc gia hoặc quốc tế. Các biện pháp chất lượng điển hình trong ngành dịch thuật bao gồm việc khớp ngôn ngữ nguồn và ngôn ngữ đích, chuyên môn trong ngành và hiệu đính trước khi giao bản dịch.
Những đổi mới về công nghệ trong lịch sử ngành dịch thuật
Tính đến hiện tại, ngành dịch thuật đã có những tiến bộ đáng kể so với thời điểm phần mềm xử lý văn bản chỉ cung cấp các tính năng chính tả, ngữ pháp và đếm từ đơn giản.
Các công cụ dịch thuật hỗ trợ máy tính (CAT) và các công cụ công nghệ ngôn ngữ khác đã nâng cao tiêu chuẩn về tốc độ và độ chính xác của bản dịch trong mọi lĩnh vực nghiên cứu.
Bộ nhớ dịch thuật (TM) cũng đã trở nên phổ biến trong ngành. Mỗi ngành đều có thuật ngữ và biệt ngữ riêng với hàm ý phức tạp, do đó, việc duy trì tính rõ ràng và nhất quán của thuật ngữ trong các dự án là rất quan trọng.
Ngành dịch thuật không ngừng phát triển, đồng hành cùng những bước tiến lớn của nhân loại. 7 cột mốc quan trọng được đề cập không chỉ thể hiện sự phát triển vượt bậc của ngành, mà còn minh chứng cho vai trò không thể thay thế của dịch thuật trong việc kết nối con người, văn hóa và tri thức trên toàn cầu.
