Việc đầu tiên và quan trọng nhất đó là biết cách vượt qua sự lo lắng và lúng túng ban đầu. Phiên dịch ít kinh nghiệm sẽ không tránh khỏi cảm giác choáng ngợp và lo lắng khi ngồi vào cabin và thấy trước mắt mình có hàng chục, hàng trăm và thậm chí hàng nghìn người đang chuẩn bị lắng nghe từng câu, từng chữ mà mình nói ra. Lời khuyên ở đây là: hãy quên đi mình là ai và diễn thật tròn vai của một phiên dịch. Bạn có biết rằng trên thực tế có rất nhiều diễn viên thành công là những người nhút nhát, rụt rè ngoài cuộc sống, nhưng khi lên sân khấu, họ hóa thân vị trí của nhân vật và làm rất tốt nhiệm vụ của mình? Trước khi bắt đầu, hãy hít thở thật sâu và quên đi mọi lo lắng.
Điều chỉnh âm lượng
Một trong những lỗi mà phiên dịch mới thường mắc phải đó là để âm lượng trong tai nghe quá to vì sợ rằng mình sẽ không nghe thấy hoặc bỏ sót thông tin nào đó. Họ quên mất một điều rằng phiên dịch cũng cần phải nghe được chính giọng nói của mình để có thể biết mình đang nói đến đâu và có đang nói quá to không. Bạn càng để tiếng to trong tai nghe thì tiếng bạn nói ra sẽ càng to (sự thật là bạn càng lo lắng thì tiếng bạn nói cũng càng to). Điều này sẽ làm cho người nghe cảm thấy khó chịu. Phiên dịch cần điều chỉnh âm lượng trong tai nghe và âm lượng mình nói ra sao cho cân bằng. Phiên dịch mới vào nghề nên cố gắng luyện tập để hạ bớt hai loại âm lượng này. Ngoài ra, vặn nhỏ âm lượng trong tai nghe cũng giúp bạn bảo vệ thính giác của mình.
Trước khi bắt đầu buổi dịch, bạn nên dành thời gian kiểm tra các trang thiết bị, máy móc để đề phòng có một loại máy hay dụng cụ nào đó mà bạn không biết cách sử dụng. Bạn cần biết cách bật và tắt micro. Thông thường, khi micro hiển thị đèn xanh ở chế độ tắt và khi đó bạn có thể thoải mái nói chuyện với người đồng nghiệp còn lại trong cabin. Ngược lại, micro sẽ hiển thị đèn đỏ khi ở chế độ bật. Bạn sẽ mất khoảng một đến hai giờ đồng hồ đầu tiên để có thể quen với việc sử dụng này. Rất đơn giản, giống với việc bạn nhớ tín hiệu đèn xanh đèn đỏ trên đường mà thôi.
Tiếp theo, bạn hãy nhìn qua một lượt tên các diễn giả hoặc người tham gia buổi hội nghị hôm đó và kiểm tra xem có tên người nước ngoài nào khó phát âm không, hoặc có tên tiếng Anh nào mà bạn cảm thấy sẽ khó nghe khi một người không phải người bản ngữ như người Pháp, Tây Ban Nha hoặc Nga nói ra không.
Bạn cần phải nắm được tên của các quốc gia khi diễn giả nói tới vì tùy trong từng hoàn cảnh lịch sử mà diễn giả sẽ sử dụng tên nào (Ví dụ: Liên Xô hay Nga, Burma hay Myanmar).
Cách trình bày
Hãy điều chỉnh tông giọng của bạn giống với tông giọng của diễn giả. Trong bất kỳ trường hợp nào, luôn luôn duy trì tông giọng dễ chịu dù bạn có đang mệt mỏi hay lúng túng như thế nào.
Khi gặp diễn giả có tốc độ nói nhanh hoặc nói khó nghe
Không phải lúc nào phiên dịch cũng có trước bài phát biểu của diễn giả, vì vậy khi gặp diễn giả nói quá nhanh, những phiên dịch mới vào nghề thường lúng túng và tốc độ dịch không theo kịp tốc độ nói của diễn giả. Trong trường hợp này, bạn hãy nhớ lại nguyên tắc “dịch ý chứ không dịch từ”, dịch tất cả các thông tin cô đọng, xúc tích theo hướng chuyển tải thông điệp.
Ngoài ra, trong quá trình làm việc bạn sẽ thường xuyên gặp các diễn giả không phải là người bản ngữ. Họ có chất giọng khác nhau và cách diễn đạt cũng có thể khác nhau. Thậm chí, tiếng Anh mà những diễn giả này sử dụng cũng có thể không phải là tiếng Anh chuẩn. Do đó, phiên dịch cần phải luyện tập để quen với các chất giọng khác nhau của các diễn giả. Bạn luyện tập càng nhiều thì nghe hiểu càng tốt. Một nguyên tắc nữa đó là phải dịch trung thực, không được phép thay đổi nội dung mà diễn giả đang nói tới. Đôi khi, bạn cảm thấy bạn có thể diễn đạt một câu, một ý tốt hơn cả diễn giả. Nếu gặp tình huống này, hãy nhớ vai trò của phiên dịch là chuyển tải chính xác thông điệp và tôn trọng những gì mà diễn giả nói ra. Có đôi lúc bạn cũng sẽ cảm thấy diễn giả đang nói những điều vô nghĩa và lúc đó hãy dịch đúng những điều đó vì có thể việc diễn đạt vô nghĩa này nằm trong chủ ý của diễn giả.
Phẩn bổ sức lực, giọng nói hợp lý
Bạn cần học cách phân bổ sức lực và giọng nói hợp lý vì trước mắt bạn là cả một ngày làm việc dài. Hãy nói đủ nghe, tránh nói quá to vì sẽ mất sức và có thể làm bạn cảm thấy mệt mỏi hơn vào cuối ngày.
Luôn luôn học hỏi và nâng cao năng lực ngôn ngữ của mình
Ngôn ngữ luôn luôn phát triển. Có rất nhiều từ ngữ mới ra đời để giúp chúng ta có thể gọi tên các sự vật, hiện tượng mới. Phiên dịch cần học hỏi không ngừng để có thể nâng cao kỹ năng ngôn ngữ của bản thân cũng như cập nhật các từ ngữ mới. Một cách học hiệu quả đó là hãy dành thời gian hàng ngày để đọc báo nước ngoài. Bạn không nên chọn cách đọc tiêu đề và đọc lướt mà hãy đọc và nghiên cứu kỹ từ vựng cũng như cách hành văn mà người bản ngữ sử dụng. Ngoài ra, không nên chỉ đọc những chủ đề mà mình thích. Thay vào đó, hãy đọc nhiều chủ đề để làm giàu vốn từ vựng của bản thân cũng như củng cố kiến thức để bắt kịp với các sự kiện, xu hướng thời sự đang diễn ra. Một cách học khác đó là hãy học từ chính những đồng nghiệp của mình, đặc biệt là những người đã có nhiều năm kinh nghiệm.
Có lịch làm việc rõ ràng
Bạn cần ghi lại lịch làm việc của bản thân để có thể chủ động việc đọc và nghiên cứu tài liệu, và không để công việc bị chồng chéo lên nhau. Hãy nhớ kiểm tra email thường xuyên để có thể nắm được những thông tin thay đổi và điều chỉnh kịp thời. Ví dụ như thời gian diễn ra buổi dịch, địa điểm dịch có thể thay đổi hoặc khách hàng có thể gửi tài liệu tham khảo bất cứ lúc nào.
Chuẩn bị kỹ cho buổi dịch
Trước buổi dịch, phiên dịch cần dành thời gian để nghiên cứu trước tài liệu hội thảo, chương trình hội thảo, các khách mời chủ chốt, các diễn giả. Phiên dịch cần tìm kiếm thông tin về khách mời, diễn giả và nắm được chính xác chức danh cũng như cách dịch các chức danh này sang ngôn ngữ đích. Khi vào buổi dịch, cần sắp xếp, bố trí các tài liệu này theo thứ tự hợp lý, dễ tìm.
Nguồn: Conference Interpreting – Principles and Practice., Tayor-Bouladon, Valerie, Crawford House Adelaide. 2001
